Aktywność fizyczna w leczeniu depresji
Badania naukowe wykazały, że osoby, które regularnie ćwiczą, doświadczają poprawy nastroju i rzadziej cierpią na depresję. Okazuje się także, że wysiłek fizyczny może przyczynić się do złagodzenia objawów schorzenia. W jaki sposób sport oddziałuje na organizm i które jego formy są najkorzystniejsze dla osób cierpiących na depresję?

Rola aktywności fizycznej w walce z depresją
Jak podają psychologowie, ćwiczenia fizyczne są korzystne i dla ciała, i dla umysłu. Prowadzą do większej pewności siebie i tzw. poczucia mistrzostwa, pomocnego w wypracowaniu nowych, przydatnych w życiu umiejętności. Zdaniem specjalistów z dziedzin biologii i medycyny, aktywność fizyczna prowadzi do wzrostu liczby neurotransmiterów, czyli substancji ułatwiających przekazywanie impulsów między komórkami nerwowymi.

Należy pamiętać, że w czasie wysiłku fizycznego organizm produkuje większą ilość endorfin i serotoniny. Pierwsza z tych dwóch substancji prowadzi do uczucia błogostanu i zmniejsza percepcję bólu. Endorfiny stymulują pozytywne uczucie, zbliżone do tego powodowanego przez morfinę. Dlatego też, po treningu czy biegu często doświadczamy euforii i pozytywniej patrzymy na życie. Tymczasem serotonina przyczynia się do uczucia zadowolenia.

Kolejnym korzystnym aspektem aktywności fizycznej jest możliwość doświadczania interakcji społecznych. Dotyczy to w szczególności sportów uprawianych w grupie. Przebywanie wśród ludzi stwarza szansę na zawarcie nowych znajomości czy przyjaźni, które wpływają na poprawę nastroju i stanowią skuteczną broń w walce z depresją.

Aktywność fizyczna w zapobieganiu depresji
Niedawne badanie ukazuje, że wysiłek fizyczny może zmniejszyć ryzyko depresji u osób w każdym wieku. Naukowcy zauważyli, że ponad 150 minut sportu tygodniowo obniża prawdopodobieństwo rozwinięcia problemu o 19-27%. W jeszcze innym eksperymencie dowiedziono, że nawet regularne spacery, czyli wysiłek o stosunkowo niskiej intensywności, mogą zmniejszać ryzyko depresji nawet o 60%.

Okazuje się także, że uprawianie sportu w dzieciństwie zmniejsza ryzyko depresji w przyszłym życiu. Zdaniem specjalistów, osoby, które od najmłodszych lat są aktywne fizycznie, lepiej radzą sobie z emocjami, a także w mniejszym stopniu przejmują się oceną innych, możliwością bycia wyśmianym czy prawdopodobieństwem popełnienia błędu. Poza tym, pozytywne wsparcie trenerów i nauczycieli zwiększa poczucie własnej wartości młodych ludzi i wpływa na poprawę ich nastroju.

Najskuteczniejsze formy aktywności fizycznej w leczeniu depresji
Jak wynika z badania przeprowadzonego w 2000 roku przez Paluska i Schwenk, najkorzystniejsze dla osób cierpiących na depresję są ćwiczenia aerobowe i rozciągające. Nie chodzi więc o intensywność ćwiczeń, a o sam fakt podjęcia aktywności. Należy także pamiętać o systematyczności, która zwiększa efektywność, z jaką wysiłek łagodzi objawy depresji.

Zdaniem wielu lekarzy, aktywność fizyczna jest skutecznym sposobem na poprawę nastroju i zapobieganie rozwojowi depresji, jednak może okazać się niewystarczająca, aby ją wyleczyć. Zdiagnozowany problem pokonać można, łącząc ruch z psychoterapią i terapią farmakologiczną.

Mówimy o nich – niedostosowani społeczne. Kultura fizyczna może częściowo rozwiązać problem, która jest jednym z obszarów nowoczesnego życia. Systematyczne treningi staja się ćwiczeniami samokontroli i samodyscypliny. Na ścisłe powiązania aktywności fizycznej i niedostosowania społecznego z działaniami mającymi na celu promowanie rozwoju moralnego wskazują S.C. Miller i B.J.L. Bredemeier, Shield. Znaczne możliwości oddziaływania wychowawczego wynikają stąd, iż pozytywny stosunek wobec zajęć ruchowych przejawia się nawet u osób, które nie lubią szkoły innych form zajęć edukacyjnych. Opierając się na koncepcji rozwoju człowieka J. Piageta autorzy opowiadają się za kształtowaniem zdolności do spójnego przekonywującego wnioskowania moralnego. Na moralne, zgodne z normami społecznymi, obyczajowymi i prawnymi postępowanie jednostki ma wpływ szereg czynników. Zachowanie moralne można rozpatrywać perspektywy czterech komponentów. Należą do nich: – percepcja moralna, gdzie jednostka musi interpretować daną sytuacje, jako taką, w której należy podjąć decyzje moralną; – wydawanie sądów moralnych, gdzie jednostka musi rozpoznać alternatywne wskazania moralne i podjąć decyzje odnośnie właściwego sposobu działania; – zaangażowanie się jednostki w dokonywanie wyborów moralnych, gdzie jednostka musi zdecydować, czy dać priorytet wartościom moralnym, np. prospołecznym czy osobistym korzyściom; – implementacja moralna, gdy jednostka zdecydowała się dać priorytet wartościom moralnym, musi na bieżąco porządkować fizyczne i psychiczne źródła potrzebne do przetłumaczenia działania zamierzonego na działania rzeczywiste. W obrębie percepcji moralnej najważniejszymi są zdolności empatyczne, który umożliwiają dostrzeganie zainteresowań, pragnień, potrzeb i wrażliwych punktów innych ludzi. Niedostosowanych społecznie cechuje przeważnie mniejsza empatia i jej kształtowanie jest jednym z najważniejszych celów. Empatia najbardziej sprzyja kooperacji, a najmniej rywalizacji. Empatię cechuje wzajemna zależność środków i celów, gdzie ludzie muszą połączyć swoje siły dla osiągnięcia wspólnego celu, gdzie jednostka nie wygra bez udziału innych , a jej wysiłek przybliża cele grupowe. Pierwszą strategia postępowania w reedukacji społeczno-moralnej jest kształtowanie, jak określa J. Piaget, moralności kooperacyjnej, poprzez szerokie stosowanie form aktywności, bazujących nie na rywalizacji ale na współpracy. Tradycyjny sposób postępowania wychowawczego służy rozwijaniu umiejętności wnioskowania moralnego. Efektywnym rozwiązaniem jest postępowanie polegające na stymulowaniu zmian w moralnej atmosferze grupy, czyli w swego rodzaju wzorcach postępowania jakie uznają członkowie grupy. W każdej grupie można rozwijać normy moralne członków. Wybierając określonych ludzi wybiera się określony świat życia. Wśród grup niedostosowanych społecznie, mających nastawienie antyspołeczne, reedukacja musi obejmować kształtowanie odpowiedniego środowiska. Z zagadnieniem rozwijania atmosfery moralnej blisko związane jest pojęcie klimatu motywacyjnego, gdzie rozróżniamy dwa jego rodzaje: klimat mistrzowski, gdzie akcent położony jest na umiejętności doskonalenia i klimat ego czyli pokonywanie innych. Kultura fizyczna dla osób niepełnosprawnych jest nie lada wyzwaniem. Samo wyjście z domu dla nich stanowi pokonywanie barier w codziennym życiu. Szeroko pojęte zajęcia sportowe są swojego rodzaju terapią w walce z wtórnymi zmianami wynikającymi z bezczynności. Aktywność fizyczna wspomaga procesy podnoszenia sprawności i wydolności fizycznej osób niepełnosprawnych do poziomu gwarantującą samodzielność życiową i możliwość kontynuacji nauki czy pracy. Poprzez sport niepełnosprawni pokonują często ból, urazy, niewiarę w swoje możliwości oraz niemoc psychiczną. Często sport to nie tylko rehabilitacja, to również resocjalizacja. Celem uprawiania sportu jest przede wszystkim niwelowanie takich zachowań jak apatia, egocentryzm czy też agresja. Zatem kultura fizyczna powinna stać się pomostem integracyjnym między niepełnosprawnymi a społeczeństwem, poprzez różne formy oddziaływań sportowych takich jak imprezy, zawody, paraolimpiady. Powinny one być popularyzowane przez środki masowego przekazu. Bo przecież sport to nie tylko zdrowie ale przede wszystkim motywacja do działania.
W. Skoczylas w pracy Sport w profilaktyce resocjalizacyjnej wyróżnia następujące jej funkcje: – funkcję socjalizacyjną, która polega na przygotowaniu wychowanków do pełnienia ról oraz do wywoływania trwałych zmian w ich zachowaniu osobowości, – funkcję autoedukacyjna, gdzie dąży się, by wychowanek stał się współtwórcą własnego rozwoju; – funkcję psychoterapeutyczną, która polega na doborze odpowiednich działań do różnych typów psychicznych; – funkcję humanistyczna, skupia się na poszanowaniu godności i własnych celów wychowanka; – funkcję prospektywną, która polega na zapewnieniu trwałości nabytych wyników w zakresie postaw; – funkcję intelektualną, gdzie podbudowuje się zajęcia ruchowe wiedzą teoretyczną; – funkcję sportową, która polega na rekreacji i obronie. Według J. Kupczyka ( 1976) ważną funkcję w kulturze fizycznej odgrywa diagnostyka, ponieważ zajęcia ruchowe umożliwiają dogłębne poznanie wychowanków. W zakresie oddziaływań wychowawczych zajęcia sportowo – rekreacyjne przyczyniać się mogą do budowania pozytywnych wartości i stanowić jedyny środek, za pomocą którego można dotrzeć do wychowanka, torując drogę do innych metod oddziaływania wychowawczego, które mogą usuwać osobowościowe przyczyny wykolejenia. Autorem nowatorskiego programu wychowania przez sport jest nowozelandzki pedagog D. Siedentrop ( 1984). Opracował on model edukacji sportowej. Podstawowym zadaniem w tym modelu jest dostarczenie uczestnikom zajęć ruchowych wychowania fizycznych, uznając wiele aktywności naraz. Najważniejszymi cechami programu są tak zwane sezony, które polegają na trenowaniu jednej konkretnej dyscypliny; sportowej. Natomiast afiliacje, polegają na stworzeniu zespołu ćwiczącego a jednocześnie rywalizującego ze sobą w ten sposób tworzą się więzi. Zawody, natomiast polegają na przeprowadzaniu cykli zawodów i sesji ćwiczeniowych dla kształtowania umiejętności i efektów sportowych. Zawody to zabawa, wzajemna współpraca, nagrody i samodoskonalenie. Wszechstronność z jakimi zapoznają się wychowankowie, uczy różnych ról, wyłaniania sędziów, tworzenia zespołów, itp. Istotną sprawa bywa nauczenie wychowanków sposobów rozwiązywania konfliktów, których pojawienie się między nimi jest nieuchronne. W resocjalizacji uwzględniono program edukacji sportowej, gdzie skupiono uwagę na interwencji fair play. Celem pełnego wykorzystania potencjału tkwiącego w grach zespołowych jest dokonywanie pozytywnych zmian w osobowości niedostosowanych społecznie. Postuluje się aby wychowawcy uczestniczyli w grach, pełniąc rolę arbitrów. Stale kontrolowali charakter interakcji między wychowankami, reagując na wszelkie przejawy negatywnych zachowań wobec siebie. A także modelowali prospołeczne formy zachowań. Muszą być przygotowani do ewentualnej modyfikacji zasad gier, tak aby można było zrealizować specyficzne cele jednostki lub grupy. Również muszą pamiętać aby dobrze zaplanować każdą grę czy mecz, omawiając go przed i po jego zakończeniu. Zajęcia kooperacyjne mogą stanowić uzupełnienie programów sportowych, umiejętności współpracy, aby można było efektywnie rywalizować oraz kształtować poczucie tolerancji wobec innych ludzi, ich poglądów i ocenie zachowań. Eksperymenty pedagogiczne wskazują, iż programy kooperacyjne wyzwalają u uczestników szereg pozytywnych skutków w postaci zaangażowania w zajęcia o charakterze rywalizacyjnym, umotywowani są ci, którzy osiągają sukcesy. Kształtowanie pozytywnych interakcji z innymi uczestnikami zajęć jak również z osobą wychowawcy wspomaga rozwój moralny. Rola wychowawcy resocjalizującego jest znacząca, gdyż wprowadza on swoich podopiecznych w arkany wiedzy o zdrowiu i funkcjonowaniu własnego organizmu. Służyć temu moją wiadomości z zakresu higieny ogólnej i osobistej, racjonalnego odżywiania się oraz zdrowemu stylowi życia. Wychowawca powinien także odpowiednio organizować rozkład dnia pracy wychowanka, dzielony między pracę umysłową a fizyczną. Sprzyja to wdrażaniu do racjonalnego wypoczynku i aktywności fizycznej. Kultura fizyczna wyrabia cechy niezbędne dla zdrowia psychicznego, takie jak: umiejętność współdziałania w grupie, odporność psychiczna na ponoszenie niepowodzeń bądź klęski. Wychowawca prowadząc zajęcia sportowe powinien zwracać uwagę na kulturę żywego słowa, wdrażać podopiecznych do poprawnego wypowiadania się pod względem gramatycznym, oraz stylistycznym. Powinien rozwijać myślenie słowno – logiczne. W czasie sprawdzianów zręcznościowych powinien wykorzystać wiedzę matematyczna i fizyczną wychowanków, wykonując obliczenia odległości, czas, itp. Również z takich dziedzin nauki jak biologia czy technika, zajęcia mogą być wykorzystane poprzez propagowanie higienicznemu stylowi życia czy naprawa sprzętu sportowego. W czasie zajęć wychowankowie muszą przekonać się, że człowiek powinien umieć obserwować i kontrolować siebie, jak i otoczenie. Musimy pamiętać, że sport nie tylko dostarcza pozytywne doświadczenia. Dla niektórych wychowanków może stać się powodem odrzucenia przez grupę, może być przyczyną uległości i podporządkowaniu negatywnym autorytetom. U wychowanków słabszych fizycznie i nieakceptowanych przez silniejszych i sprawniejszych może narastać zagrożenie braku bezpieczeństwa. Dlatego tak ważna jest rola wychowawcy, który poprzez odpowiednich dobór treści, metod i form realizować program sportowy. Podstawowym warunkiem wartości resocjalizacyjnych jest śmiech, zabawa, bogactwo doznań zmysłowych, takich jak barwa, dźwięk, przestrzeń, ale przede wszystko jest ciepły i swobodny kontakt nauczyciela z wychowankami, z zachowaniem oczywiście pewnych kanonów dyscypliny. Analizując znaczenie kultury fizycznej i sportu w resocjalizacji nieletnich i młodzieży niepełnosprawnej możemy stwierdzić, że dotyczy ona wielu sfer, a szczególnie psychicznej, społecznej i estetycznej. Natomiast korzyści płynące z resocjalizacji przez sport będą uzależnione od tego, w jakim stopniu młody człowiek będzie przygotowany do współżycia, współdziałania i wypełniania zadań społecznych.

Astma jest obecnie najczęstszą chorobą przewlekłą dzieci, natomiast ruch stanowi ich naturalną potrzebę rozwojową. Nie ma powodów wskazujących na to, aby astmatyczne dzieci były pozbawiane przyjemności płynącej z aktywności fizycznej. Odpowiednio dobrana regularna aktywność ruchowa i wysiłek fizyczny wpływają bowiem terapeutycznie na proces leczenia astmy oskrzelowej. O braku przeciwwskazań do uprawiania sportu przez astmatyków świadczy fakt, jak wielu zawodowych sportowców chorując na astmę, z sukcesem trenuje i zdobywa najwyższe trofea sportowe.

Astma oskrzelowa, jedna z najczęstszych chorób przewlekłych układu oddechowego zarówno u dorosłych jak i u dzieci, uzyskała w ostatnich latach miano choroby cywilizacyjnej. Dane wskazują, że co piąte dziecko zamieszkujące duże miasto cierpi na tę chorobę, przy czym dwukrotnie częściej chorują na nią chłopcy niż dziewczęta.

Ponieważ u większości dzieci chorych na astmę występuje skurcz oskrzeli wywołany intensywnym wysiłkiem, przez wiele lat funkcjonowało przekonanie, że dzieci z astmą oskrzelową winny ograniczać, a wręcz całkowicie wykluczać wysiłek fizyczny w celu uniknięcia ataków duszności. Szacuje się, że aż 70% polskich dzieci chorujących na astmę nie bierze czynnego udziału w zajęciach wychowania fizycznego w szkołach. W konsekwencji dzieci te, częściej niż ich niechorujący na astmę rówieśnicy, mają nadwagę, otyłość oraz liczne wady postawy. Nadmierna ilość tkanki tłuszczowej dodatkowo osłabia ich układ oddechowy i immunologiczny, zwiększając ryzyko ostrych infekcji i zaostrzenie choroby. Wady postawy nabyte w trakcie choroby osłabiają i tak słabe mięśnie oddechowe i mięśnie grzbietu oraz ruchomość klatki piersiowej, co pogłębia niewydolność oddechową astmatycznych dzieci.

Terapeutyczna rola ruchu

Wyniki najnowszych badań naukowych wskazują na wysoce terapeutyczny wpływ regularnej aktywności ruchowej i wysiłku fizycznego na proces leczenia astmy oskrzelowej zarówno u dzieci jak i dorosłych. Objawowe leczenie chorego dziecka oparte jedynie na stosowaniu leków może w ogóle nie poprawiać stanu zdrowia małego pacjenta. Najnowsze trendy światowe wskazują na konieczność włączenia wysiłku fizycznego do procesu leczenia schorzeń układu oddechowego.

Dzieci chorujące na astmę poddawane regularnemu treningowi fizycznemu o dużej intensywności, nawet z dużym obciążeniem wysiłkowym, istotnie poprawiły swoją wydolność fizyczną. Odpowiednie obciążenia wysiłkowe dostosowane do stanu zdrowia oraz możliwości dziecka wzmacniają przeponę, mięśnie brzucha i klatki piersiowej, czyli wszystkie partie mięśni pracujących przy oddychaniu.